Minggu, Februari 07, 2010

Sang Sangging

Seni pawayangan nénten wantah kasolahang, sakadi ”Wayang Cenk Blonk” sané mangkin nedeng kasub ring jagat Baliné. Seni pawayangan nglimbak ring makudang-kudang widang seni, sakadi seni lukis, seni tatah, seni tenun, miwah seni-seni sosan.

Wayang biasané ngambil bantang crita Ramayana lan Mahabharata. Maka sami punika, ngeninin sesolahan wiadin widang seni siosan, kocap nyobyahang sesuluh idup. Daging sané kacritayang indik Ramayana miwah Mahabharata. Ring widang seni lukis akéh kawéntenanné, silih tunggilnyané “Gambaran Wayang Kamasan” sané taler ngambil carita punika.

Gegambaran Wayang Kamasan sané wénten ring langit-langit Kertha Gosa lan Taman Gili ring Klungkung wantah pagelaran wayang nénten antuk kasolahang. Gegambaran punika sakadi masolah. Tukang gambar utawi sanggingnyané pinaka dalang. Sang sangging ngenahang lan ngagemang wayang-wayang punika manut critannyané.

Jumat, Februari 05, 2010

Dewi Kunti Kawehin Mantra Sakti

Olih Nyoman Manda

Kacrita Raja Sura madué putra kakalih, sané lanang mapeséngan Wasudéwa lan sané istri mapeséngan Déwi Pritha. Raja Sura puniki madué misan sané mapeséngan Raja Kuntibhoja sané ten madué putra. Krana sih Raja Sura masameton, raris ida ngwéhin putrin idané, Déwi Pritha, kadadosang anak angkat. Sanget sayang pisan Raja Kunthibhoja ring putri angkat idané lan kaaranin Déwi Kunti

Tatkalaning rahina purnama kadasa wénten brahmana sakti simpang ring purin Raja Kuntibhoja. Kasimpangin brahmana sakti wikan sané mapeséngan Rsi Durvasa, garjita pisan kayun Raja Kuntibhoja. Santun pisan panyambraman sang raja. Drika Déwi Kunti taler sareng ngaturang ayah nyanggra pangrauh sang brahmana sakti. Manggihin Déwi Kunti bakti pisan ngturang ayah drika, raris Sang Brahmana mapaica mantra sakti sané prasida nuur betara sané kapuja lan ngwéhin panugrahan utama. Déwi Kunti tulus bakti kaicénin puja mantra punika.

Selasa, Februari 02, 2010

Mageret Pandan Ring Tengenan

mageret pandan tengenan.jpg
Tengenan utawi Tengenan Pagringsingan sapunika wasta desa sane taler kabaos desa Bali Aga ring Kabupaten Karangasem. Desa punika magenah ring selagan bukit-bukite sane kukuh. Bukit-bukite punika satmaka tembok panyengker, desa puniki desa sane madrebe adat ten wenten matehin ring wewengkoning jagat Baline. Punapi kawentenan adate irika?

Minggu, Januari 31, 2010

I Pucung

Kacrita ada koné tuturan satua, di Banjar Kawan, wewengkon Koripan ada anak pacul ngelah pianak muani adiri madan I Pucung. I Pucung koné gegaenné tuwah mapikat di cariké, nanging ké nyalah unduk pajalanné mapikat krana ia mikatin kedis masan padi tondén serab. Dadi tusing pesan koné ia taén maan kedis, wiréh tusing ada kedis ngalih amah krana padiné mara ngandeg beling, tondén pesu buah. Déning kéto, med-medan koné ia mapikat. Wadih mapikat ngalih kedis, jani I Pucung koné demen tekéning kuluk. Sakéwala, tingkahné masih soléh maidih-idihan, krana sabilang ia nagih ngidih konyong sik pisaganné begbeg ané idiha konyong ané mara lekad. Wiréh konyong ané nagih idiha enu cerik buina tondén kedat, kadéna konyongné enu buta, dadi buung dogén koné ia ngidih konyong. Mara kéto paundukan ané tepukina baan I Pucung pesu pedih kenehné, déning makejang ané kenehanga tusing taén misi.

Sasukat ento, kacrita I Pucung tusing pesan koné ia taén kija-kija buin, begbeg nyingkrung dogén jumahné. Ping kuda-kuda kadén suba bapanné nglémékin, apanga ia nulungin ka carik, nanging ia masih tusing nyak. Wiréh kéto solah pianakné, bapanné pedih koné kenehné tekén I Pucung, nanging ia tusing bani nglémékin wiadin nigtig I Pucung krana ia suba kelih. Bapanné memegeng cara togog nolih I Pucung nyingkrung di plangkané geris-geris sirep leplep.

Jumat, Januari 29, 2010

Kasusastran Jawi Kuna

Kasusastran Jawi Kunane sampun kaloktah ring jagate, kaucap kasusastran "Adi Luhung" tur kalangkung nudut kayun sang oneng masastra. Para sujana akeh sampun sane nureksain karya-karya Kasusastran Jawi Kuna, raris ngamedalang buku indik kasusastran punika. Ring Bali Kasusastran Jawi Kunane polih genah tumbuh tur wredi kawentenanipun. Para sujana ring Bali oneng pisan ring kasusastran punika, tur akeh sane uning nyurat Kasusastran Jawi Kuna.

Kasusastran Jawi Kunane minakadinipun wenten marupa parwa miwah kekawin. Parwa sane wenten ring Kasusastran Jawi Kuna inggih punika Adiparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthanikaparwa, miwah Swargarohanaparwa. Parwa-parwa punika marupa gancaran, pangawitipun ngangge basa Sanskerta raris kagentosin antuk basa Jawi Kuna duk pajumenangan Prabhu Dharmawangsa Teguh (warsa 991 Masehi) ring Jawi Wetan. Gebogan parwane sujatinipun wenten 18 parwa, kawastanin Astadasaparwa utawi Mahabharata, inggih punika Adiparwa, Sabhaparwa, Wanaparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Dronaparwa, Karoaparwa, Salyaparwa, Sauptikaparwa, Striparwa, Santiparwa, Anusasanaparwa, Aswamedaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthinakaparwa, miwah Swargarohanaparwa.