Kacrita ada koné tuturan satua, di Banjar Kawan, wewengkon Koripan ada anak pacul ngelah pianak muani adiri madan I Pucung. I Pucung koné gegaenné tuwah mapikat di cariké, nanging ké nyalah unduk pajalanné mapikat krana ia mikatin kedis masan padi tondén serab. Dadi tusing pesan koné ia taén maan kedis, wiréh tusing ada kedis ngalih amah krana padiné mara ngandeg beling, tondén pesu buah. Déning kéto, med-medan koné ia mapikat. Wadih mapikat ngalih kedis, jani I Pucung koné demen tekéning kuluk. Sakéwala, tingkahné masih soléh maidih-idihan, krana sabilang ia nagih ngidih konyong sik pisaganné begbeg ané idiha konyong ané mara lekad. Wiréh konyong ané nagih idiha enu cerik buina tondén kedat, kadéna konyongné enu buta, dadi buung dogén koné ia ngidih konyong. Mara kéto paundukan ané tepukina baan I Pucung pesu pedih kenehné, déning makejang ané kenehanga tusing taén misi.
Sasukat ento, kacrita I Pucung tusing pesan koné ia taén kija-kija buin, begbeg nyingkrung dogén jumahné. Ping kuda-kuda kadén suba bapanné nglémékin, apanga ia nulungin ka carik, nanging ia masih tusing nyak. Wiréh kéto solah pianakné, bapanné pedih koné kenehné tekén I Pucung, nanging ia tusing bani nglémékin wiadin nigtig I Pucung krana ia suba kelih. Bapanné memegeng cara togog nolih I Pucung nyingkrung di plangkané geris-geris sirep leplep.
Minggu, Januari 31, 2010
Jumat, Januari 29, 2010
Kasusastran Jawi Kuna
Kasusastran Jawi Kunane sampun kaloktah ring jagate, kaucap kasusastran "Adi Luhung" tur kalangkung nudut kayun sang oneng masastra. Para sujana akeh sampun sane nureksain karya-karya Kasusastran Jawi Kuna, raris ngamedalang buku indik kasusastran punika. Ring Bali Kasusastran Jawi Kunane polih genah tumbuh tur wredi kawentenanipun. Para sujana ring Bali oneng pisan ring kasusastran punika, tur akeh sane uning nyurat Kasusastran Jawi Kuna.
Kasusastran Jawi Kunane minakadinipun wenten marupa parwa miwah kekawin. Parwa sane wenten ring Kasusastran Jawi Kuna inggih punika Adiparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthanikaparwa, miwah Swargarohanaparwa. Parwa-parwa punika marupa gancaran, pangawitipun ngangge basa Sanskerta raris kagentosin antuk basa Jawi Kuna duk pajumenangan Prabhu Dharmawangsa Teguh (warsa 991 Masehi) ring Jawi Wetan. Gebogan parwane sujatinipun wenten 18 parwa, kawastanin Astadasaparwa utawi Mahabharata, inggih punika Adiparwa, Sabhaparwa, Wanaparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Dronaparwa, Karoaparwa, Salyaparwa, Sauptikaparwa, Striparwa, Santiparwa, Anusasanaparwa, Aswamedaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthinakaparwa, miwah Swargarohanaparwa.
Kasusastran Jawi Kunane minakadinipun wenten marupa parwa miwah kekawin. Parwa sane wenten ring Kasusastran Jawi Kuna inggih punika Adiparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthanikaparwa, miwah Swargarohanaparwa. Parwa-parwa punika marupa gancaran, pangawitipun ngangge basa Sanskerta raris kagentosin antuk basa Jawi Kuna duk pajumenangan Prabhu Dharmawangsa Teguh (warsa 991 Masehi) ring Jawi Wetan. Gebogan parwane sujatinipun wenten 18 parwa, kawastanin Astadasaparwa utawi Mahabharata, inggih punika Adiparwa, Sabhaparwa, Wanaparwa, Wirataparwa, Udyogaparwa, Bhismaparwa, Dronaparwa, Karoaparwa, Salyaparwa, Sauptikaparwa, Striparwa, Santiparwa, Anusasanaparwa, Aswamedaparwa, Asramawasanaparwa, Mosalaparwa, Prasthinakaparwa, miwah Swargarohanaparwa.
Selasa, Januari 26, 2010
Upacara Ngawetonin
Dumadin jadma dados kauripan sane utama yening pindayang sarwa prani sane lianan. Yadiastun sapunika,kaweruhan jadmane akeh kekirangane. Mangda mrasidayang ngentosin kekirangan ipun,jadmane patut mautsaha mangda eling tur bakti ring Sang Hyang Widhi Wasa skala lan niskala, mawinan Sang Hyang Widhi sakadi wit lan tetujon hidup. Yening menggah ring ajaran agama Hindu, upacara ngawetonin mangda kalaksanayang, ngenem sasih apisan.
Minggu, Januari 24, 2010
Dadong Sengol
Olih : IBW Widiasa Keniten
Suba kudang yéh kadén adepa tekén Dadong Séngol. Suba kudang ilehan kadén Dadong Séngol nyajalanin ngilehan idupé. Suba kudang dagang kadén melinin Dadong Séngol yéh. Enu tegteg tekén geginané madagang yéh. Uli mara menék bajang kanti suba tua buka jani.
Tiang bareng masi ngadanin Dadong Séngol. Adané ané seken tusing ada nawang. Buina tiang tusing bani nakonang adanné. Krana dagang-dagangé di séngol ngaukin Dadong Séngol, tiang masi bareng ngadanin Dadong Séngol. Dadong Séngol méh suba nem dasa lima umurné enu masi madagang yéh. Dadong Séngol nawang pajalan sengolé ané ada di panambangané ento.
Semengan séngolé ento dadi panambangan motor. Tongos supiré ngantré. Tongos Supiré ngalih pangupajiwa. Tongos supiré ngrebutin panumpang. Sanjané sawatara jam telu séngolé suba ngawit mabukak. Sayan peteng sayan ngliunang anaké mablanja. Sayan liu masi anaké ngidih-ngidih. Sayan liu anaké ngisinin basang. Sayan lega dagangé. Sayan liu maan bati. Sayan lega kenehé.
Suba kudang yéh kadén adepa tekén Dadong Séngol. Suba kudang ilehan kadén Dadong Séngol nyajalanin ngilehan idupé. Suba kudang dagang kadén melinin Dadong Séngol yéh. Enu tegteg tekén geginané madagang yéh. Uli mara menék bajang kanti suba tua buka jani.
Tiang bareng masi ngadanin Dadong Séngol. Adané ané seken tusing ada nawang. Buina tiang tusing bani nakonang adanné. Krana dagang-dagangé di séngol ngaukin Dadong Séngol, tiang masi bareng ngadanin Dadong Séngol. Dadong Séngol méh suba nem dasa lima umurné enu masi madagang yéh. Dadong Séngol nawang pajalan sengolé ané ada di panambangané ento.
Semengan séngolé ento dadi panambangan motor. Tongos supiré ngantré. Tongos Supiré ngalih pangupajiwa. Tongos supiré ngrebutin panumpang. Sanjané sawatara jam telu séngolé suba ngawit mabukak. Sayan peteng sayan ngliunang anaké mablanja. Sayan liu masi anaké ngidih-ngidih. Sayan liu anaké ngisinin basang. Sayan lega dagangé. Sayan liu maan bati. Sayan lega kenehé.
Jumat, Januari 22, 2010
Bajang Bunga
Olih : Mas Ruscitadewi
Sabilang matemu, ia setata makenyir, sakéwala tan ja seken kenyiré katuju kapining tiang. Kenyir anak luh banjang ento kaliwat dangsah, ten nyidayang tiang médaang. Di kénkéné ia makenyir tekén cicing-cicingé ané marurian di rurungé, di kénkéné ia makenyir tekén entik-entikané, di kénkéné ia ngejirin sabilang anak ané liwat di pempatané.
Tan ja kenyiré ento ané ngranayang tiang setata nletekin ia. Tan masih ulian kajegéganné. Yén alihin di goba ia tan ja bas jelék, sakéwala nénten masih nyidayang orahang jegég. Muané biasa-basa dogén, tingkahné ané tan biasa. Abesik cirin anak luh bajang ento ané setata ingetang titiang, ia setata ngaba lan nganggo bunga. Bokné kasumpangin bunga-bunga yadin ja ia tusing ka pura tur tusing ngigel, baongné masih kakalungin bunga. Ento ngawinang tiang nyambat ia Bajang Bunga. Lénan kén ento, Bajang Bunga totonan jemet gati mabersih-bersih. Dija ja tepukina ada leluu, jag duduka, jag jemaka tur kaentungang ka tongosné. Tingkah ento setata ngulgul ati, ané seken-seken mangunin patakon di atin tiangé, nyén sujatiné ia?
Dibi sanja, Bajang Bunga ngliwat di aepan umah tiangé. Cara biasané ia majalan sambil makenyir, bokné bek misi bunga. Tiang maan nolih akejep turin makenyir, satondén macelep ka umah, nimpalin timpal tiangé ané tumbén malali. Buin kesepné, timpal tiangé ané negak di léneng umah tiangé mageluran, ngaukin timpal lénan ané sedeng ada di metén.
“Hééh, Raka, Kaler, mai… ada nak buduh teka,” kéto timpal tiangé I Lanying makaukan. Magrudugan timpal-timpal tiangé pesu ka lénengé.
Sabilang matemu, ia setata makenyir, sakéwala tan ja seken kenyiré katuju kapining tiang. Kenyir anak luh banjang ento kaliwat dangsah, ten nyidayang tiang médaang. Di kénkéné ia makenyir tekén cicing-cicingé ané marurian di rurungé, di kénkéné ia makenyir tekén entik-entikané, di kénkéné ia ngejirin sabilang anak ané liwat di pempatané.
Tan ja kenyiré ento ané ngranayang tiang setata nletekin ia. Tan masih ulian kajegéganné. Yén alihin di goba ia tan ja bas jelék, sakéwala nénten masih nyidayang orahang jegég. Muané biasa-basa dogén, tingkahné ané tan biasa. Abesik cirin anak luh bajang ento ané setata ingetang titiang, ia setata ngaba lan nganggo bunga. Bokné kasumpangin bunga-bunga yadin ja ia tusing ka pura tur tusing ngigel, baongné masih kakalungin bunga. Ento ngawinang tiang nyambat ia Bajang Bunga. Lénan kén ento, Bajang Bunga totonan jemet gati mabersih-bersih. Dija ja tepukina ada leluu, jag duduka, jag jemaka tur kaentungang ka tongosné. Tingkah ento setata ngulgul ati, ané seken-seken mangunin patakon di atin tiangé, nyén sujatiné ia?
Dibi sanja, Bajang Bunga ngliwat di aepan umah tiangé. Cara biasané ia majalan sambil makenyir, bokné bek misi bunga. Tiang maan nolih akejep turin makenyir, satondén macelep ka umah, nimpalin timpal tiangé ané tumbén malali. Buin kesepné, timpal tiangé ané negak di léneng umah tiangé mageluran, ngaukin timpal lénan ané sedeng ada di metén.
“Hééh, Raka, Kaler, mai… ada nak buduh teka,” kéto timpal tiangé I Lanying makaukan. Magrudugan timpal-timpal tiangé pesu ka lénengé.
